+90 (216) 526 1004
bilgi@asbcert.com.trKimyasal madde kullanan işletmeler için ISO 14001 çevre yönetim sistemi kimyasalların satın alınmasından depolanmasına, proses içerisinde kullanılmasından atıkların yönetimine kadar oluşabilecek çevresel etkilerin sistematik biçimde kontrol edilmesine yardımcı olur. Sistem kurulurken kullanılan kimyasalın yalnızca miktarı ve tehlike sınıfı ele alınmaz. Hava, su ve toprağa olası etkileri, dökülme-sızıntı senaryoları, atık oluşumu, kaynak tüketimi ve uygulanabilir yasal yükümlülükler birlikte değerlendirilir.
Güncel ISO 14001 yaklaşımında kuruluşun faaliyetleri, ürünleri ve hizmetleriyle ilişkili çevresel boyutları belirlemesi, önemli çevresel etkileri değerlendirmesi, uyum yükümlülüklerini takip etmesi, risk ve fırsatları ele alması ve çevresel performansını sürekli geliştirmesi beklenir.
Kimyasal kullanan bir işletmede sistemin etkinliği; sahadaki gerçek proseslerin doğru analiz edilmesine ve kontrollerin günlük operasyonlara aktarılmasına bağlıdır.
Kimyasal Madde Kullanımı ISO 14001 Açısından Nasıl Ele Alınır?
İlk adım, işletmede kimyasal kullanılan tüm süreçlerin belirlenmesidir. Bu değerlendirme yalnızca üretim hattındaki hammaddeleri kapsamaz. Temizlik kimyasalları, laboratuvar reaktifleri, bakım ürünleri, boya ve solventler, yağlar, su şartlandırma kimyasalları ve yardımcı proses malzemeleri de çevresel açıdan incelenebilir.
Her kullanım noktası için şu sorular sorulabilir:
- Kimyasal nerede ve ne miktarda kullanılıyor?
- Nasıl depolanıyor?
- Dökülme veya sızıntı halinde nereye ulaşabilir?
- Kullanım sonucunda hangi atıklar oluşuyor?
- Atık suya veya havaya bir geçiş ihtimali var mı?
- Yangın veya proses kazası çevresel etki oluşturabilir mi?
- Hangi yasal ve diğer yükümlülükler uygulanıyor?
Bu çalışma çevresel boyut değerlendirmesinin temelini oluşturur.
Kimyasal Depolama Alanlarında Nelere Dikkat Edilmeli?
Kimyasal depolama, çevresel risklerin kontrolünde kritik alanlardan biridir.
Depolama koşulları kullanılan kimyasalların özelliklerine ve uygulanabilir mevzuata göre belirlenmelidir. Kimyasalların uyumluluğu, ambalaj bütünlüğü, ikincil sızdırmazlık çözümleri ve dökülme halinde yayılımın kontrolü bu kapsamda değerlendirilebilir.
Depolama alanlarında;
- Kimyasal envanterinin güncel tutulması
- Kapların tanımlanması
- Güvenlik bilgi formlarına erişim
- Uyumsuz kimyasalların uygun biçimde ayrılması
- Sızıntı ve dökülmeye karşı önlem alınması
- Atıkların tanımlı alanlarda tutulması
- Kontrol ve bakım kayıtlarının izlenmesi
çevre yönetim sisteminin operasyonel kontrolleri arasında yer alabilir.
İşletmenin kullandığı kimyasallar değiştikçe çevresel değerlendirmelerin de güncellenmesi gerekir.
Dökülme ve Sızıntı Riskleri Nasıl Yönetilmeli?
Kimyasal kullanan işletmelerde yalnızca normal çalışma koşulları incelenmez. Anormal durumlar ve makul şekilde öngörülebilen acil durumlar da değerlendirilir.
Bir tankın hasar görmesi, varilin devrilmesi, hortum bağlantısının çıkması veya transfer sırasında taşma yaşanması çevresel acil durum senaryosu oluşturabilir.
Bu senaryolara yönelik olarak;
- dökülmenin yayılmasını sınırlandıracak ekipman,
- uygun müdahale malzemeleri,
- personelin görev ve sorumlulukları,
- iletişim adımları,
- atığın toplanması ve yönetimi,
- olay sonrası çevresel değerlendirme
önceden planlanabilir.
Hazırlanan acil durum düzenlemelerinin uygun aralıklarla gözden geçirilmesi ve mümkün olduğu ölçüde test edilmesi, sistemin sahada uygulanabilirliğini artırır.
Kimyasal Atıklar Nasıl Yönetilmeli?
Kimyasal proseslerden çıkan her atığın aynı yöntemle yönetilmesi uygun sonuç vermez. Atığın kaynağı, içeriği ve ilgili mevzuat kapsamındaki sınıflandırması belirlenmeli depolama, taşıma ve teslim süreçleri buna göre yürütülmelidir.
Atık yönetimi sırasında miktarların izlenmesi ISO 14001 açısından ayrıca faydalıdır. Çünkü ölçülebilir veriler, çevresel performansın zaman içerisindeki değişimini değerlendirmeyi kolaylaştırır.
Örneğin belirli bir proses yılda yüksek miktarda solvent atığı üretiyorsa işletme; proses optimizasyonu, kimyasal kullanımının azaltılması, geri kazanım seçenekleri veya daha verimli uygulama yöntemleri için çevresel hedef oluşturabilir.
Böylece çevre yönetim sistemi yalnızca atığın son aşamadaki yönetimine odaklanmak yerine atık oluşumunun azaltılmasını da destekler.
Yasal Yükümlülükler Nasıl Takip Edilmeli?
ISO 14001 kapsamında kuruluşun çevre yönetim sistemiyle ilgili uyum yükümlülüklerini belirlemesi ve bunlara uygunluğunu değerlendirmesi gerekir. Kimyasal kullanan işletmeler açısından yükümlülükler faaliyet alanına, kullanılan maddelere, miktarlara ve proseslere göre farklılaşabilir.
Çevre izinleri, emisyonlar, atık su, atık yönetimi, kimyasalların kullanımı ve depolanması gibi başlıklar kuruluşun faaliyetlerine göre değerlendirme kapsamına girebilir. Bu nedenle işletmenin standart bir mevzuat listesini kullanması yerine kendisini etkileyen yükümlülükleri faaliyetleri üzerinden belirlemesi daha sağlıklı bir yaklaşım oluşturur.
Mevzuat değişikliklerinin takip edilmesi ve uygunluk durumunun periyodik olarak değerlendirilmesi de sistemin sürekliliği açısından önem taşır.
ISO 14001 ile ISO 9001 Birlikte Uygulanabilir mi?
ISO yönetim sistemi standartlarının uyumlu yapısı, birden fazla yönetim sisteminin aynı kuruluş içerisinde entegre biçimde yürütülmesini kolaylaştırır.
Örneğin kimyasal kullanılan bir üretim prosesinde çevresel etkiler ISO 14001 kapsamında yönetilirken proses kontrolü, müşteri şartları ve kalite performansı ISO 9001 kapsamında ele alınabilir.
Doküman yönetimi, iç tetkik, yönetimin gözden geçirmesi, risklerin değerlendirilmesi ve düzeltici faaliyet gibi ortak yönetim süreçleri entegre sistem yaklaşımıyla birlikte yürütülebilir. Bu yapı özellikle üretim işletmelerinde ayrı yönetim sistemlerinin birbirinden kopuk ilerlemesini önleyerek süreçlerin daha bütüncül izlenmesini sağlar.
