Şantiyelerde ISO 45001 İş Sağlığı ve Güvenliği Sistemi Nasıl Uygulanır?

Şantiyeler; kazı faaliyetleri, kaldırma operasyonları, elektrik işleri, iş makineleri, yüksekten çalışma, eş zamanlı yürütülen farklı imalatlar nedeniyle iş sağlığı ve güvenliği risklerinin yoğun olduğu çalışma alanlarıdır. ISO 45001 iş standardı ise, şantiyelerde meydana gelebilecek iş kazalarının ve meslek hastalıklarının önlenmesine yönelik uluslararası bir yönetim çerçevesi sunar.

ISO 45001 İş Sağlığı ve Güvenliği Sistemi Nedir?

ISO 45001 iş sağlığı ve güvenliği sistemi, kuruluşların işle ilgili yaralanmaları ve sağlık sorunları yaşamasını önleme, güvenli ve sağlıklı çalışma ortamları oluşturmalarına yardımcı olan uluslararası bir yönetim standardıdır. Standardın temel yapısı ve konuları şu şekildedir:

• Kuruluşun faaliyet ortamının ve ilgili tarafların beklentilerinin belirlenmesi,
• Üst yönetimin liderliği ve çalışanların karar süreçlerine katılımı,
• Tehlikelerin, risklerin ve iyileştirme fırsatlarının belirlenmesi,
• Yasal ve diğer yükümlülüklerin takip edilmesi,
• İSG amaçlarının oluşturulması ve uygulama planlarının hazırlanması,
• Çalışanların yetkinliği, eğitimi ve farkındalığı,
• Operasyonel faaliyetlerin kontrollü biçimde yürütülmesi,
• Acil durumlara hazırlık ve müdahale,
• Performansın izlenmesi ve ölçülmesi,
• İç denetim, yönetimin gözden geçirmesi ve sürekli iyileştirme.

ISO 45001 sistemi, Planla-Uygula-Kontrol Et-Önlem Al yaklaşımına dayanır. Şantiyedeki riskler belirlenir, gerekli önlemler planlanır, kontroller sahada uygulanır, sonuçlar ölçülür ve tespit edilen eksiklikler doğrultusunda sistem geliştirilir.

ISO 45001 belgesi almak gönüllü bir tercihtir. Ancak belgelendirme, kuruluşun iş sağlığı ve güvenliği sistemini uluslararası kabul görmüş bir standarda göre oluşturduğunu bağımsız bir denetim aracılığıyla göstermesine yardımcı olur. Bununla birlikte ISO 45001 belgesine sahip olmak, yürürlükteki iş sağlığı ve güvenliği mevzuatına uyma yükümlülüğünü ortadan kaldırmaz. Standart ile yasal düzenlemeler birlikte değerlendirilmelidir.

ISO 45001 Belgesi Şantiyeler için Neden Önemlidir?

Şantiyeler sabit üretim tesislerinden farklı olarak sürekli değişen çalışma koşullarına sahiptir. Projenin ilerlemesiyle birlikte çalışma alanları, kullanılan ekipmanlar, görevli çalışanlar, taşeron firmalar ve tehlike kaynakları değişebilmektedir.

Bu değişken yapı, iş sağlığı ve güvenliği uygulamalarının yalnızca proje başlangıcında hazırlanan belgelerle yönetilemeyeceğini gösterir. Risk değerlendirmeleri, çalışma yöntemleri, saha kontrolleri ve acil durum planları projenin ilerlemesine göre güncellenmelidir.

Şantiyelerde ISO 45001 uygulaması şu temel ihtiyaçlara cevap verir:

• Sürekli değişen saha koşullarının takip edilmesi,
• Yüksek riskli faaliyetlerin başlamadan önce değerlendirilmesi,
• Çalışanların güvenlik süreçlerine katılması,
• Ramak kala olayların kayıt altına alınması,
• Acil durumlara hazırlıklı olunması,
• İş sağlığı ve güvenliği performansının ölçülebilmesi,
• Benzer kazaların ve uygunsuzlukların tekrarlanmasının önlenmesi.

ISO 45001 İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetim Sisteminin Şantiye için Faydaları

ISO 45001, şantiyelerde iş sağlığı ve güvenliği risklerinin planlı ve sistemli biçimde yönetilmesini sağlar. Yüksekte çalışma, kazı, iskele, elektrik işleri, kaldırma operasyonları ve iş makineleri gibi yüksek riskli faaliyetlerde tehlikelerin önceden belirlenmesine yardımcı olur.

Sistem sayesinde yalnızca kazalar değil, ramak kala olaylar ve güvensiz çalışma koşulları da kayıt altına alınarak gerekli düzeltici faaliyetler uygulanır. Böylece benzer olayların tekrar yaşanma riski azaltılır.

ISO 45001 ayrıca ana yüklenici ile alt yükleniciler arasındaki görev ve sorumlulukların netleştirilmesini, çalışanların İSG süreçlerine katılmasını ve saha kontrollerinin düzenli olarak yürütülmesini destekler. Şantiyelerde yemekhane veya toplu yemek hizmeti sunulması durumunda ise gıda güvenliği risklerinin kontrolü için ISO 22000 Gıda Güvenliği Yönetim Sistemi standardından yararlanılabilir. ISO 45001 çalışanların sağlık ve güvenliğine odaklanırken ISO 22000, gıdaların güvenli şekilde hazırlanması, saklanması ve sunulmasına yönelik süreçleri kapsar.

Şantiyeler için ISO 45001 Belgelendirme Süreci

ISO 45001 belgelendirme süreci, işletmenin mevcut iş sağlığı ve güvenliği uygulamalarının değerlendirilmesiyle başlar. Belgelendirme kapsamı belirlenir, eksikler tespit edilir ve standardın şartlarına uygun bir yönetim sistemi oluşturulur.

Şantiyeye özgü risk değerlendirmeleri, acil durum planları, çalışan eğitimleri, ekipman denetimleri ve saha prosedürleri hazırlanarak uygulamaya alınır. Sistemin etkinliği iç denetimlerle kontrol edilir ve üst yönetim tarafından gözden geçirilir.

Hazırlıkların tamamlanmasının ardından akredite bir belgelendirme kuruluşuna başvuru yapılır. Belgelendirme denetimi genellikle iki aşamada gerçekleştirilir. İlk aşamada dokümanlar, kapsam ve sistemin denetime hazır olup olmadığı incelenir. İkinci aşamada ise uygulamalar merkez ofis ve aktif şantiyelerde denetlenir.

Denetimde tespit edilen uygunsuzlukların giderilmesi ve gerekli kanıtların sunulmasının ardından uygunluk kararı verilirse ISO 45001 belgesi düzenlenir. Belgenin devamlılığı için belirli aralıklarla gözetim denetimleri, belgelendirme çevriminin sonunda ise yeniden belgelendirme denetimi yapılır.

Şantiyeler için ISO 45001 Belgesi Nasıl Alınır?

Şantiyeler için ISO 45001 belgesi almak isteyen işletmelerin öncelikle standardın şartlarına uygun bir İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetim Sistemi kurması ve bu sistemi merkez ofis, aktif şantiyeler ve alt yüklenici faaliyetlerinde uygulaması gerekir.

İlk olarak belgelendirme kapsamı belirlenir ve mevcut İSG uygulamaları değerlendirilir. Risk analizleri, çalışan eğitimleri, acil durum planları, ekipman kontrolleri ve alt yüklenici yönetimindeki eksiklikler tespit edilerek gerekli düzenlemeler yapılır.

Yüksekte çalışma, kazı, iskele, kaldırma operasyonları, elektrik işleri ve iş makineleri gibi şantiye riskleri için uygun kontrol yöntemleri oluşturulur. İSG politikası, hedefler, sorumluluklar, çalışan katılımı ve düzeltici faaliyet süreçleri tanımlanır.

Sistem uygulandıktan sonra iç denetim ve yönetimin gözden geçirmesi gerçekleştirilir. Ardından akredite bir belgelendirme kuruluşuna başvurulur. Birinci aşama denetiminde dokümanlar ve hazırlık durumu, ikinci aşamada ise sistemin şantiyedeki uygulamaları incelenir.

Tespit edilen uygunsuzlukların giderilmesi ve denetimin başarıyla tamamlanmasıyla ISO 45001 belgesi düzenlenir. Belgenin geçerliliğini korumak için gözetim ve yeniden belgelendirme denetimlerinin tamamlanması gerekir.